Depresyon ve Anksiyete Bozuklukları Dergisi’nin (Journal of Depression and Anxiety) 2006 senesindeki 23. sayısında ilginç bir araştırma makalesi var. Kanada’dan bir psikiyatr grubu (Bowen R, Baetz M, D’Arcy C) Panik Bozukluğu (PB) olan ve kognitif davranışçı psikoterapi (KDT) uygulanan 56 hastadaki dinî inancın kişisel önemini, idrak edilen stres düzeyini, kendine saygı ve hâkimiyeti ve kişilerarası yabancılaşmayı ölçmüşler. İnancı güçlü olan grubun idrak edilen stres düzeylerinin anlamlı derecede daha düşük olduğunu bulmuşlar ve bunu da şöyle yorumlamışlar: Din, idrak edilen stresi azaltmak sûretiyle, psikiyatrik âraza iyi gelmektedir.
 

Nitekim Kinik Psikoloji Dergisi’nin (Journal of Clinical Psychology) tâ 1998’deki 51. sayısında yer alan Trenholm P, Trent J, Compton WC imzalı çalışmada 60 kadını üç gruba bölmüşler:

1) PB olanlar,

2) Başka bir psikiyatrik sorun için psikoterapi görenler,

3) Hiç arazı bulunmayanlar.

Sonuçta, dinî inançlar açısından kafası karışık ve dehşetengiz beklentileri olanların PB grubunda çok daha yüksek oranda görüldüğü ortaya konmuş. Hiç de şaşılası değil; hâttâ “bu insanların işi gücü yoktu da mı bunu araştırdılar; haydi öyleydi, derginin makale sıkıntısı mı vardı ki yayınladı” diye aklına gelmiyor değil insanın! Başka ne çıkabilirdi ki?

***

İmdi, bu çalışmaların yayınlanmasından önceki hakemi ben olsa idim, o kadar çok şeyi sorgulardım ki…

Öncelikle hangi dinin (hâlen dünyada bilinen 5000 civarında din var) hangi mezhebinin hangi tarikatının hangi liderinin hangi dinî mesajları koruyucu veya felâket beklentisi yaratıcı imiş?

Korkutucu, ürkütücü bir yaklaşım mı yoksa sevecen, barışçıl bir din empozisyonu mu mevzû-u bahis?

Teorik olarak ikisi de hem koruyucu, hem zararlı olabilir. Bunu kendi pratiğimizde de sıkça görüyoruz.

Sevecen ve güzellikle yönelimle inanılan “dinin” en azından nörotik hastalıklarda, hâttâ psikozlarda terapistin işini kolaylaştırıcı etkilerinin yanı sıra, tam aksi şekilde “çarpılma, cehennem ateşinde cayır cayır yanma, azâba ve ilâhî gazaba uğrama” temalarının yönelimiyle dindar olanlarda bu iş tam tersine kötü yönde etkiliyor! Bu bile karmaşık; meselâ bu tür ürkütücü inançları olanlarda inancın intiharı önleyici tesiri de var!

Konuyu memleketimize taşırsak, acaba bunun cevabı ne olurdu? Sanırım çok farklı gruplarda yapılacak çalışmalar çok farklı, hâttâ çelişen sonuçlar verirdi.

En doğrusu, logoterapide olduğu gibi, terapistin sâdece hastanın kendi inanç sistemlerini, o da eğer gerekiyorsa ve faydalı olacaksa, dozunda bir şekilde devreye sokmasıdır.

Yoksa işi bir Yeniçağ dini hâline döken aşırı Jungian terapistlere (!) benzemek riski var…